अमेरिकी इतिहासमा पहिलोपटक जमिनबाट उठेको एक मध्यमवर्गीय युवा जोहरान मम्दानीले न्युयोर्क सिटीको मेयर निर्वाचनमा ऐतिहासिक जित हासिल गरेका छन् ।
भारतीय मूलका डेमोक्रेटिक उम्मेदवार जोहरान ममदानीले न्यूयोर्कको मेयरको चुनावमा ५०।४ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै विजयी भएका हुन् । ममदानी न्यूयोर्क शहरको सबैभन्दा कान्छो, पहिलो भारतीय–अमेरिकी मुल र १ सय वर्षमा पहिलो मुस्लिम मेयर भएका छन् ।
मेयरमा निर्वाचित लगत्तैं जोडदार रुपमा भाषण गरे । अनि उनी आफ्नी श्रीमतीसँगैं हिन्दी ‘धूम मचले’ गीतमा नाँचे । उनकी आमा मीरा नायर मञ्चमा आएर उनलाई अँगालो हाले । उनका बुबा महमूद ममदानी पनि उपस्थित थिए ।
ममदानीका सामु प्रमुख तीन चुनौतीहरू
१. आफ्ना वाचाहरू पूरा गर्नु
ममदानीले न्यूयोर्कका सबै बालबालिकाका लागि निःशुल्क बाल हेरचाह सुरु गर्ने, अनुदानमा रहेको आवासहरुको भाडा फ्रिज गर्ने, सार्वजनिक बसहरूमा निःशुल्क यात्रा प्रदान गर्ने र शहरको आफ्नै किराना पसलहरू खोल्ने वाचा गरेका छन् ।
उनले धनी र ठूला निगमहरूमा नयाँ कर लगाएर यो कोषका लागि ९ अर्ब डलर जुटाउने बताएका छन् । यद्यपि अर्थशास्त्रीहरू विश्वास गर्छन् कि यी वाचाहरू पूरा गर्न अत्यन्तै गाह्रो छ ।
२. ट्रम्पको सामना गर्दै
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले पहिले नै चेतावनी दिइसकेका छन् कि उनले न्यूयोर्कबाट संघीय कोष रोक्न सक्छन् । यदि उनले यस्तो कदम चाले भने ममदानीको समस्या बढ्न सक्छ ।
३. डेमोक्र्याटिक पार्टीमा एकता निर्माण गर्दै
ममदानी डेमोक्र्याटिक पार्टीको वामपन्थी पक्षधर हुन् । यो विश्वास गरिन्छ कि पार्टीको मध्यम गुटलाई सन्तुष्ट पार्नु उनका लागि गाह्रो हुन सक्छ ।
समग्रमा ममदानीका लागि वास्तविक परीक्षा अब सुरु भएको छ । आफ्ना वाचाहरू पूरा गर्न विपक्षीहरूबाट आक्रमणको सामना गर्ने र आफ्नै पार्टीभित्र विश्वास निर्माण गर्ने रहेका छन् ।
जोहरान ममदानीका विजयका चार प्रमुख कारणहरू
१. मुद्रास्फीतिको मुद्दा
ममदानीले आफ्नो सम्पूर्ण अभियान न्यूयोर्क शहर धेरै महँगो भएको तथ्यमा केन्द्रित गरे । उनले भने कि सरकारको काम जनताको जीवनलाई सजिलो बनाउनु हो । उनका ¥यालीहरूमा ब्यानरहरूमा ‘हामीले किन्न सक्ने शहर’ र ‘किफायती आवास निर्माण गर्नु हो’ जस्ता नाराहरू थिए ।
२. जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध
राजनीति प्रायः भाषणबाजीमा मात्र सीमित हुन्छ तर ममदानीले स्पष्ट रूपमा बोले । उनले धनीहरूमा कर लगाउने, बाल हेरचाह बढाउने र आवासलाई अधिकार बनाउनेबारे खुलेआम वकालत गरे ।
३. इन्टरनेटको उचित प्रयोग
ममदानीलाई वरिष्ठ पार्टी नेताहरूको समर्थनको अभाव थियो तर उनी जनता र इन्टरनेटको सहारा लिए । उनले स्क्याभेन्जर हन्ट, फुटबल टुमामेन्टस्, एलजीबीटीक्यु बारमा मिड नाइट पप अप इभेन्ट चलाए । न्यूयोर्क टाइम्सकाअनुसार उनले सबै पुराना नियमहरू तोडेका थिए र जनतासँग प्रत्यक्ष रूपले जोडिएका थिए ।
४. युवा स्वयंसेवकहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नु
ममदानीले स्वयंसेवकहरूको संख्या बढाए । उनको अभियान टोलीका युवाहरू उनीभन्दा पनि कान्छा थिए । धेरैजसोसँग यति ठूलो स्तरमा काम गर्ने अनुभव कम थियो । तर तिनीहरू सामान्य सल्लाहकार र रणनीतिकारहरू भन्दा बढी सक्षम र प्रभावकारी साबित भए ।
ममदानीको न त घर छ न त कार
फोब्र्सकाअनुसार जोहरान ममदानीको कुल सम्पत्ति लगभग १.७१ करोड मात्र रहेको छ । ममदानीले सन् २०२० मा न्यूयोर्क राज्य सभाको चुनाव जितेका थिए । त्यतिबेला उनले वार्षिक १ लाख ४२ हजार डलर तलब पाएका थिए ।
उनी हाल न्यूयोर्कको एस्टोरिया क्षेत्रमा भाडाको घरमा बस्छन् । भाडा प्रति महिना २,२५० डलर तिर्छन् । उनीसँग कार छैन । उनी दैनिक सब वेबाट यात्रा गर्छन् ।
ममदानीको युगान्डाको जिन्जा क्षेत्रमा लगभग चार एकड जग्गा छ । यसको मूल्य १.२ देखि २ करोड रहेको छ ।
मेयर बनेपछि उनको वार्षिक तलब लगभग २.२ करोड हुनेछ । उनी अब मेयरको आधिकारिक निवास ग्रेसी मेन्सनमा बस्नेछन्, जसले गर्दा उनको भाडा पनि बचत हुनेछ ।
ममदानीको विजयप्रति अमेरिकी मिडियाको प्रतिक्रिया
ममदानीको विजयप्रति अमेरिकी मिडियामा विभिन्न प्रतिक्रिया आएका छन् । न्यूयोर्क टाइम्सले ममदानीको चुनावी अभियानलाई असम्भव देखिने दौडको रूपमा वर्णन गरेको थियो ।
यसैबीच न्यूयोर्क पोस्टले ममदानीलाई ‘कम्युनिस्ट’को रूपमा लेबल लगायो र उनलाई ‘रेड एप्पल’ भन्यो ।
सन् १९६९ पछि पहिलो पटक न्यूयोर्कमा मम्दानीले पाए १० लाख बढी मत
सीबीएस न्यूजकाअनुसार ९१ प्रतिशत मत गणना हुँदा ममदानीले ५०.४ प्रतिशत मत प्राप्त गरे । स्वतन्त्र उम्मेदवार कुओमोले ४१.६ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थानमा रहे । जबकि रिपब्लिकन उम्मेदवार कर्टिस स्लिवाले ७ प्रतिशत प्राप्त गरे ।
ममदानीले १० लाख भन्दा बढी मत प्राप्त गरे, जो सन् १९६९ पछि कुनै पनि न्यूयोर्क मेयर उम्मेदवारले प्राप्त गरेको संख्या थिएन ।
यस चुनावमा २० लाख भन्दा बढी मानिसहरूले मतदान गरे जुन अघिल्लो चुनावको संख्या भन्दा लगभग दोब्बर हो ।
ममदानीका ४ प्रमुख चुनावी प्रतिज्ञाहरू
१. भाडामा बस्नेहरूलाई मुद्रास्फीतिको बोझबाट बचाउन घरभाडा फ्रिज गर्ने।
२. सबैका लागि निःशुल्क बस सेवा, श्रमिक वर्ग र विद्यार्थीहरूलाई राहत प्रदान गर्ने।
३. आवश्यक वस्तुहरू किफायती मूल्यमा उपलब्ध छन् भनी सुनिश्चित गर्न सरकारी किराना पसलहरू खोल्ने।
४. बालबालिकाका लागि निःशुल्क डेकेयर, काम गर्ने परिवारहरूलाई राहत प्रदान गर्ने।
बर्नी स्यान्डर्सले गरे ममदानीको विजयको प्रशंसा
अमेरिकी भरमोन्ट राज्यका सिनेटर बर्नी स्यान्डर्सले ममदानीको विजयको प्रशंसा गरे । स्यान्डर्स जोहरान ममदानीलाई समर्थन गर्ने पहिलो नेताहरूमध्ये एक थिए । उनले एक्समा लेखेका छन्– ‘केवल १ प्रतिशत समर्थनबाट सुरु गर्दै ममदानीले आधुनिक अमेरिकी राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो विजय हासिल गरेका छन् ।’
उनले थप भने, ‘हो हामी धनीका १ प्रतिशतका लागि होइन सामान्य काम गर्ने मानिसहरूका लागि काम गर्ने सरकार निर्माण गर्न सक्छौं । म सबैका लागि काम गर्ने न्यूयोर्क निर्माण गर्न ममदानीसँग काम गर्न तयार छु ।’
स्यान्डर्स डेमोक्रेटिक पार्टीमा समाजवादी गुटका नेता हुन् । उनी सन् २०१६ मा राष्ट्रपतिको लागि प्राइमरी दौडमा लडे तर हिलारी क्लिन्टनसँग हारे । त्यसपछि उनी सन् २०२० मा फेरि त्यही दौडमा लडे यसपटक पनि उनी बाइडेनसँग पराजित भएका थिए ।
ममदानीले घरधनीहरूलाई दिए चेतावनी
ममदानीले मेयरमा निर्वाचित भएपछि धनी व्यवसाय मालिक र घरधनीहरूलाई पनि चेतावनी दिएका छन् । उनले भनेका छन् –
‘हामी भाडामा लिनेहरूको शोषण गर्ने घरधनीहरूलाई जवाफदेही बनाउनेछौं । किनभने हाम्रो शहरमा ट्रम्पजस्ता मानिसहरू आफ्नो भाडामा लिनेहरूको फाइदा उठाउन अभ्यस्त भइसकेका छन् । हामी भ्रष्ट प्रणालीलाई भत्काउनेछौं जसले अर्बपतिहरूलाई कर छल्न र छुटको शोषण गर्न अनुमति दिएको थियो ।’
जितपछि ममदानीले भने, ‘यो जित हरेक न्यूयोर्कवासीको हो’
ममदानीले जितपछि भने कि यो विजय ट्याक्सी चालकदेखि खाद्यान्न कामदारसम्मका हरेक न्यूयोर्कवासीको विजय हो ।
ममदानीले भने कि भविष्य हाम्रो हातमा छ । आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी एन्ड्रयू कुओमोलाई उल्लेख गर्दै उनले भने,
‘हामीले एक राजनीतिक राजवंशलाई पराजित गरेका छौं । म उनको व्यक्तिगत जीवनमा शुभकामना दिन्छु, तर आज म अन्तिम पटक उनको नाम उल्लेख गर्दैछु ।’
‘आशा अझै जीवित छ ।’
आफ्नो विजयपछि, ममदानीले भने, ‘आशा अझै जीवित छ ।’ उनले भने कि जनताले उनलाई यस्तो राजनीतिक वातावरणमा निर्वाचित गरेका छन् । यो एकता, परिवर्तन र आशामा विश्वासको विजय हो ।
ममदानीले भने, ‘न्यूयोर्क, हामीले डरको जवाफ दिएका छौं । आज हामीले ठूलो स्वरमा भनेका छौं कि आशा अझै जीवित छ । म तपाईंहरू सबैलाई शुभकामना दिन्छु, तर आज म अन्तिम पटक उनको नाम लिइरहेको छु ।’
संगीतले उनलाई विद्रोही बनायो, त्यसपछि ममदानी प्रवेश गरे राजनीतिमा
राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि ममदानी एक हिप–हप ¥यापर थिए । उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध गीत “कांडा“ युगान्डामा भाइरल भयो । यसले युगान्डाको राजधानी कम्पालामा युवाहरूले सामना गर्ने जीवन र चुनौतीहरूलाई चित्रण गथ्र्यो ।
ममदानी भन्छन् कि संगीतको माध्यमबाट उनले समाजमा असमानता र पहिचानको राजनीतिविरुद्ध आवाज उठाउने आवश्यकतालाई पहिलो पटक महसुस गरे ।
कलेजबाट स्नातक गरेपछि ममदानी क्वीन्स सरे । त्यहाँ उनले आप्रवासी आन्दोलन, भाडामा लिनेहरूको आन्दोलन र ब्ल्याक लाइभ्स म्याटरजस्ता आन्दोलनहरूमा भाग लिए । यस समयमा ममदानीले सन् २०१७ मा डेमोक्रेटिक पार्टीबाट आफ्नो राजनीतिक करियर सुरु गरे ।
सन् २०२० मा उनी न्यूयोर्क राज्य सभामा निर्वाचित भए र सन् २०२२ र सन् २०२४ मा निर्विरोध जिते । आफ्नो कार्यकालमा ममदानीले आम मानिसलाई प्रत्यक्ष रूपमा असर गर्ने मुद्दाहरू उठाए, जसले उनलाई ठूलो लोकप्रियता दियो ।
उनले प्रत्येक न्यूयोर्कवासीका लागि अधिकारको रूपमा किफायती आवासको वकालत गरे । उनले निःशुल्क सार्वजनिक यातायातको माग गरे र न्यूनतम ज्याला प्रति घण्टा ४३० (लगभग ₹२,५७८) बढाउने प्रस्ताव राखे ।
अहिलेसम्म ममदानीले विधानसभामा २० वटा विधेयकलाई समर्थन गरेका छन्, जसमध्ये तीनवटा कानूनमा परिणत भइसकेका छन् यीमध्ये एउटा विधेयक भाडा सीमा सम्बन्धीले उनलाई शहरको मध्यमवर्गीय र आप्रवासी छिमेकहरूमा धेरै लोकप्रिय बनाएको छ ।
यस वर्षको सुरुमा उनले सिरियाली–अमेरिकी कलाकार रामा दुवाजीसँग विवाह गरे । दुई जनाको भेट डेटिङ एप हिन्जमा भएको थियो ।
ममदानीलाई ट्रम्पले दिए ‘पागल कम्युनिस्ट’को संज्ञा
ममदानीको चुनावी एजेन्डा आम जनताको खल्ती र उनीहरूको दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित छ । उनले न्यूयोर्कलाई यस्तो शहर बनाउने वाचा गरेका छन् जहाँ सबैले सम्मानजनक र सुरक्षित जीवन बिताउन सक्छन् ।
ममदानी भन्छन् कि यी योजनाहरू ठूला निगमहरू र शहरका धनीहरूमा नयाँ कर लगाएर आर्थिक संकलन गरिनेछ । उनको अनुमान छ कि यसले लगभग ४९ बिलियन डलर उठाउन सक्छ ।
यी करहरूका लागि ममदानीलाई न्यूयोर्क राज्य सभा र गभर्नर क्याथी होचुलको समर्थन चाहिन्छ । गभर्नरले आफ्नो समर्थन व्यक्त गरेकी छिन् तर उनले आयकर बढाउने पक्षमा नभएको बताएकी छिन् ।
यद्यपि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प उनको नीतिहरूसँग खुसी देखिँदैनन् । उनले जोहरान ममदानीलाई ‘पागल कम्युनिस्ट’ भनेका छन् । उनले भनेका छन् कि यदि ममदानीले जिते भने न्युयोर्क शहरलाई आर्थिक रकम कटौती गरिनेछ ।
ममदानीको वाचाबाट धनी व्यवसायीहरु चिन्तित
ममदानीको वाचाले शहरका व्यवसायीहरूलाई पनि समस्यामा पारेको छ । जुनमा उनले डेमोक्र्याटिक प्राइमरी जितेपछि वाल स्ट्रिटमा चिन्ता बढ्यो । धेरै व्यवसायीहरूले शहर छोड्ने धम्की पनि दिए ।
केही व्यवसायीहरूले भने कि न्यूयोर्क अब विनाशबाट एक कदम मात्र टाढा छ ।
ममदानीले आफूलाई ‘डेमोक्र्याटिक समाजवादी’ भन्छन् । जसको अर्थ उनी कर्पोरेट पुँजीपतिहरुभन्दा साधारण मानिसहरूको पक्षमा नीति बनाउने पक्षमा छन् । ट्रम्पले यो धम्की दिए कि न्यूयोर्कवासीहरूले ‘कम्युनिस्ट’ चुनेमा शहरको लागि कोष कटौती गरिनेछ ।
ममदानी डेमोक्र्याटिक पार्टीको वामपन्थी गुटका हुन् । यो गुटले ठूला निगमहरू, अर्बपतिहरू र डेमोक्र्याटिक पार्टीको परम्परागत नीतिहरूको विरोध गर्दछ ।
विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली शहर न्युयोर्क
न्यूयोर्क शहरलाई अमेरिकाको मुटुको रूपमा चिनिन्छ । मेयर हुनु भनेको केवल शहरको नेतृत्व गर्नु मात्र होइन यो अमेरिकाको सबैभन्दा प्रभावशाली राजनीतिक पदहरूमध्ये एक ओगट्नु हो । त्यसैले विश्वले यो चुनावलाई नजिकबाट हेरिरहेको हुन्छ ।
न्यूयोर्कको वार्षिक जीडीपी लगभग २.३ ट्रिलियन डलर रहेको छ । यसको अर्थ न्यूयोर्क शहरले मात्र करिब करिब भारतको कुल जीडीपी बराबर प्रतिनिधित्व गर्दछ । न्यूयोर्कका मेयरले शहरको प्रशासन, प्रहरी, यातायात, आवास, शिक्षा र स्वास्थ्य प्रणाली नियन्त्रण गर्छन् ।
