ब्रासिलिया, ब्राजिल ।
ब्राजिलको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ऐतिहासिक उलटफेर गर्दै वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा चौथोपटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन्। आइतबार सम्पन्न दोस्रो चरणको निर्वाचनमा उनले अति दक्षिणपन्थी नेता तथा सिनेटर फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई पराजित गरेका हुन्।
ब्राजिलको निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको आधिकारिक नतिजाअनुसार ९६ प्रतिशतभन्दा बढी मतगणना सम्पन्न हुँदा लुलाले ५१ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका छन्। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी बोल्सोनारोले ४८ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका छन्।
यो परिणामलाई ब्राजिलको आधुनिक लोकतान्त्रिक इतिहासमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक घटनाका रूपमा हेरिएको छ। सन् १९८९ मा लोकतन्त्र पुनर्स्थापना भएयता पहिलो चरणको मतदानमा अग्रता हासिल गर्न नसकेको कुनै पनि उम्मेदवारले दोस्रो चरणमा विजय प्राप्त गरेको थिएन। तर, यसपटक लुलाले उक्त इतिहास उल्ट्याएका छन्।
यस जितसँगै लुला लगातार नभई फरक–फरक अवधिमा गरी चौथोपटक ब्राजिलको राष्ट्रपति बन्न सफल भएका छन्। मंगलबार ८१ वर्ष पुग्न लागेका लुला अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र निकारागुआका राष्ट्रपति डेनियल ओर्टेगासँगै अमेरिकी महादेशका सबैभन्दा वृद्ध सत्तासीन नेताहरूमध्ये एक हुनेछन्। ट्रम्प र ओर्टेगा दुवै ८० वर्षका छन्।
‘यो असत्य र वास्तविकता अस्वीकार गर्ने प्रवृत्तिको पराजय हो’ : लुला
निर्वाचनमा विजय हासिल गरेपछि साओ पाउलोमा आयोजित विशाल सभालाई सम्बोधन गर्दै लुलाले आफ्नो जितलाई लोकतन्त्र, सत्य र जनताको विजयका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
उत्साहित समर्थकहरूलाई सम्बोधन गर्दै उनले भने, “यो वास्तविकता अस्वीकार गर्ने प्रवृत्तिको पराजय हो। यो झुटको पराजय हो।”
लुलाले आफूलाई मतदान गर्ने सम्पूर्ण मतदाताप्रति आभार व्यक्त गरे। विशेषगरी ब्राजिलको लोकतन्त्रको रक्षाका लागि सडकमा उत्रिएका युवाहरूको भूमिकाको उनले प्रशंसा गरे।
उनले लोकतन्त्रको रक्षा गर्न सडकमा उत्रिएका युवाहरूले निर्वाचन परिणाममा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको बताए।
पछिल्ला वर्षहरूमा ल्याटिन अमेरिकाका विभिन्न देशहरूमा दक्षिणपन्थी राजनीतिक शक्तिहरूको प्रभाव बढिरहेको अवस्थामा लुलाको विजयलाई त्यस प्रवृत्तिविपरीतको महत्त्वपूर्ण राजनीतिक परिणाम मानिएको छ।
विजयसभाबाटै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई लक्षित गर्दै लुलाले ब्राजिलको राष्ट्रिय सार्वभौमिकता र स्वतन्त्र विदेश नीतिप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्याए।
उनले भने, “ब्राजिल कसैको पछाडिको आँगन बन्न स्वीकार गर्नेछैन।”
उनको यो अभिव्यक्तिलाई अमेरिकासँगको सम्बन्धमा ब्राजिलले स्वतन्त्र र स्वाभिमानी नीति अवलम्बन गर्ने सन्देशका रूपमा हेरिएको छ।
तीव्र ध्रुवीकरणबीच सम्पन्न निर्वाचन
ब्राजिलको राष्ट्रपतीय निर्वाचन राजनीतिक रूपमा अत्यन्तै ध्रुवीकृत वातावरणमा सम्पन्न भएको थियो।
निर्वाचनको दिनसमेत विभिन्न स्थानमा अव्यवस्था देखिएको थियो। आइतबार मध्याह्नतिर लुलाको चुनावी अभियानले मतदानको समय थप गर्न माग गरेको थियो।
केही स्थानीय सरकारले सार्वजनिक बस सेवा कटौती गरेका कारण मतदाताहरूलाई मतदान केन्द्रसम्म पुग्न कठिनाइ भएको भन्दै लुलाको अभियानले मतदान अवधि विस्तार गर्न माग गरेको थियो।
उता, बोल्सोनारो पक्षले पनि केही राज्यहरूमा भारी वर्षाका कारण मतदाताहरू प्रभावित भएको भन्दै मतदानको समय थप गर्न आग्रह गरेको थियो।
त्यसपछि सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश क्रिस्टियानो जानिनले मतदानको समय दुई घण्टा थप गरी साँझ ७ बजेसम्म पुर्याउने निर्णय गरेका थिए।
तर, केही मतदान केन्द्रहरूमा विद्युतीय मतदान मेसिन बन्द गरिसकिएकाले मतदान पुनः सञ्चालन गर्न सम्भव भएन।
परिणाम अस्वीकार गर्दै बोल्सोनारो, निर्वाचन बदर गराउने चेतावनी
निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भएपछि पराजित उम्मेदवार फ्लाभियो बोल्सोनारोले परिणाम स्वीकार गर्न अस्वीकार गरेका छन्।
राजधानी ब्रासिलियास्थित आफ्नो निवासबाहिर पत्रकारहरूसँग संक्षिप्त कुराकानी गर्दै उनले निर्वाचन परिणामलाई ‘अव्याख्येय’ भनेका छन्।
उनले निर्वाचन परिणाम बदर गराउन कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउने घोषणा गरेका छन्।
बोल्सोनारोले भने, “म मेरो ब्राजिलका लागि संघर्ष गर्न छाड्नेछैन। तपाईंहरूले पनि हार नमान्नुहुनेछ भन्ने आशा गर्छु।”
४५ वर्षीय फ्लाभियो बोल्सोनारोले आफ्नो चुनावी अभियानमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग निकट सम्बन्ध स्थापित गर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिएका थिए।
उनले आफ्ना पिता तथा ब्राजिलका पूर्वराष्ट्रपति जायर बोल्सोनारोलाई आममाफी दिने प्रतिबद्धतासमेत व्यक्त गरेका थिए।
जायर बोल्सोनारो सन् २०२२ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा लुलासँग पराजित भएपछि निर्वाचन परिणाम उल्ट्याउन सैनिक विद्रोहको षड्यन्त्र गरेको अभियोगमा दोषी ठहर भएका थिए।
उक्त मुद्दामा उनलाई २७ वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो। उनी हाल घरमै नजरबन्दमा सजाय भोगिरहेका छन्।
पहिलो चरणपछि बदलिएको चुनावी माहोल
निर्वाचन अभियानको सुरुवाती महिनाहरूमा ब्राजिलका मतदाताहरू सडकमा हुने चुनावी गतिविधिप्रति खासै उत्साहित देखिएका थिएनन्।
तर, अक्टोबर ४ मा सम्पन्न पहिलो चरणको मतदानमा फ्लाभियो बोल्सोनारोले हासिल गरेको परिणामले चुनावी प्रतिस्पर्धालाई नयाँ मोड दिएको थियो।
त्यसपछि दुवै उम्मेदवारका समर्थकहरू व्यापक रूपमा चुनावी अभियानमा सक्रिय भएका थिए।
निर्वाचनको अन्तिम चरणमा लुला र बोल्सोनारो दुवै पक्षका समर्थकहरूले ठूला चुनावी सभा आयोजना गर्नुका साथै सामाजिक सञ्जालमार्फत मतदातालाई आफ्नो पक्षमा आकर्षित गर्ने प्रयास तीव्र पारेका थिए।
दुवै पक्षबीचको तीव्र राजनीतिक प्रतिस्पर्धाले ब्राजिलको समाजमा विद्यमान वैचारिक विभाजनलाई थप स्पष्ट बनाएको थियो।
ल्याटिन अमेरिकी राजनीतिमा लुलाको जितको महत्त्व
लुलाको विजय ब्राजिलको आन्तरिक राजनीतिमा मात्र सीमित नरहने देखिएको छ।
पछिल्ला वर्षहरूमा ल्याटिन अमेरिकामा दक्षिणपन्थी शक्तिहरूको बढ्दो प्रभावबीच वामपन्थी नेता लुलाको पुनरागमनले क्षेत्रीय राजनीतिक समीकरणमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने आकलन गरिएको छ।
विशेषगरी अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँग निकट सम्बन्ध राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका बोल्सोनारोको पराजय र स्वतन्त्र विदेश नीतिको पक्षमा उभिएका लुलाको विजयले ब्राजिलको आगामी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको दिशाबारे नयाँ बहस सुरु गराएको छ।
चौथोपटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका लुलाका सामु अब राजनीतिक रूपमा विभाजित समाजलाई एकताबद्ध गर्ने, लोकतान्त्रिक संस्थाहरूप्रतिको विश्वास बलियो बनाउने र देशको आर्थिक तथा सामाजिक चुनौती सम्बोधन गर्ने जिम्मेवारी हुनेछ।
