सन् १९४५ पछि विश्व व्यवस्थाको नायकको रुपमा रहेको अमेरिका अब विस्तारैं ढल्दैछ । उसको राजनीतिक, आर्थिक, सैनिकलगायत तमाम संयन्त्रहरु कमजोर भएर गएपछि त्यसको विकल्पमा चीन विश्व महाशक्तिको रुपमा उदाउँदैछ । चीनले हालैंका वर्षहरुमा गरेको अभूतपूर्व विकास र प्रगतिले चीनले विश्व व्यवस्थाको नेतृत्व गर्ने ठाउँमा पुग्दैछ ।

यही बेला विश्वको प्रतिष्ठित अन्तराष्टिय संस्था प्यु रिसर्च सेन्टरले हालैं गरेको एक रिर्सच अध्ययनले विश्वका ६३ प्रतिशत मान्छे चीनतर्फ झुकाव राखेको वा सकारात्मक भएको तथ्यांक निकालेको छ । अनि विश्वका १६ प्रतिशत मान्छेले मात्र अमेरिकालाई मन पराउने वा सकारात्मक रुपमा लिने गरेको उल्लेख छ ।
प्यु रिसर्च सेन्टरको त्यही प्रतिवेदनलाई जनपाटीले अनुवाद गरेर जस्ताकोतस्तैं यहाँ प्रकाशित गरेको छ ।

डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाल सुरु भएसँगै गत वर्ष संयुक्त राज्य अमेरिकाप्रति विश्वव्यापी धारणा थप नकारात्मक बनेको थियो । तर त्यसबेला पनि अधिकांश मानिसहरूले अमेरिकाप्रति चीनको तुलनामा बढी सकारात्मक दृष्टिकोण राखेका थिए । यस वर्ष भने अवस्था बदलिएको छ ।

हालैका वर्षहरूमा चीनप्रतिको धारणा क्रमशः सकारात्मक बन्दै गएको छ भने अमेरिकाप्रतिको धारणा कमजोर हुँदै गएको छ । परिणामस्वरूप सर्वेक्षण गरिएका ३६ देशहरूमध्ये अधिकांशमा अहिले चीनलाई अमेरिकाभन्दा बढी सकारात्मक रूपमा हेरिएको छ ।

विश्व मामिलामा सही निर्णय लिन सक्ने क्षमताका आधारमा यी दुई देशका नेताप्रतिको विश्वासको प्रवृत्ति पनि यस्तै देखिएको छ । जो बाइडेनको राष्ट्रपतिको कार्यकालको उत्तरार्धमा सर्वेक्षण गरिएका अधिकांश देशहरूमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङभन्दा बाइडेनप्रति बढी विश्वास थियो । यद्यपि सन् २०२३ देखि २०२४ को अवधिमा धेरै देशहरूमा बाइडेनप्रतिको विश्वास घटेको थियो ।

• यद्यपि सन् २०२३ देखि २०२४ को अवधिमा धेरै देशहरूमा बाइडेनप्रतिको विश्वास घटेको थियो ।

यसरी परिवर्तिन हुँदैंछ धारणा

ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालका पहिलो दुई वर्षमा भने अमेरिकी राष्ट्रपतिप्रतिको मूल्याङ्कन उल्लेखनीय रूपमा खस्किएको छ । अझै पनि धेरै मानिसहरूले सी चिनफिङप्रति पूर्ण विश्वास नगरे पनि उनीप्रतिको सकारात्मक धारणा विस्तारै बढ्दै गएको छ । समग्रमा अहिले ट्रम्पभन्दा सी चिनफिङप्रति विश्वास व्यक्त गर्नेहरूको संख्या बढी भएको देखिन्छ ।

व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सवालमा भने अमेरिका अझै चीनभन्दा अगाडि देखिन्छ । धेरै मानिसहरूले अमेरिकी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्, जबकि चिनियाँ सरकारका बारेमा त्यस्तो धारणा राख्नेहरूको संख्या कम छ । तर यो अन्तर पनि क्रमशः घट्दै गएको छ, किनभने अमेरिकी सरकारले व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास राख्नेहरूको अनुपात उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ ।

विश्वव्यापी प्रभाव विस्तार गर्ने प्रतिस्पर्धामा रहेका चीन र अमेरिकाको सन्दर्भमा हामीले ल्याटिन अमेरिकाका ६ देशका नागरिकहरूले यी दुई शक्तिको विदेश नीतिगत भूमिकालाई कसरी हेर्छन् भन्ने विषय पनि अध्ययन गरेका छौं । विगतमा यी देशका अधिकांश मानिसहरूले चीनभन्दा अमेरिकालाई बढी भरपर्दो साझेदारका रूपमा हेर्ने गरेका थिए । तर अहिले तीमध्ये धेरै देशमा जनमत विभाजित भएको देखिन्छ । यसबारे थप जानकारीका लागि ‘ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिका र चीनप्रतिको धारणा कसरी तुलना गरिन्छ ?’ शीर्षकको अध्ययन हेर्न सकिन्छ ।

• यी निष्कर्षहरू सन् २०२६ फेब्रुअरी ८ देखि मे १३ सम्म सञ्चालन गरिएको सर्वेक्षणमा सहभागी ४२ हजार १सय ५१ वयस्कहरूको प्रतिक्रियामा आधारित छन् ।

तलका खण्डहरूमा अमेरिका र चीन, उनीहरूका नेताहरू, उनीहरूको विदेश नीतिको भूमिका तथा अन्य सम्बन्धित विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय जनमतको तुलना प्रस्तुत गरिएको छ । यी निष्कर्षहरू सन् २०२६ फेब्रुअरी ८ देखि मे १३ सम्म सञ्चालन गरिएको सर्वेक्षणमा सहभागी ४२ हजार १सय ५१ वयस्कहरूको प्रतिक्रियामा आधारित छन् ।

अमेरिका र चीनप्रतिको धारणा

सर्वेक्षण गरिएका ३६ देशहरूमध्ये अधिकांशमा चीनप्रति सकारात्मक धारणा राख्नेहरूको संख्या अमेरिकाप्रति सकारात्मक धारणा राख्नेहरूको भन्दा बढी छ । यो अन्तर विशेषगरी एसिया–प्रशान्त र मध्यपूर्वका केही देशहरूमा निकै ठूलो देखिन्छ ।

अमेरिकाका छिमेकी देश क्यानडा र मेक्सिकोका नागरिकहरूले पनि अहिले अमेरिकाभन्दा चीनलाई बढी सकारात्मक रूपमा हेर्ने गरेका छन् ।
अमेरिकाप्रति चीनभन्दा बढी सकारात्मक धारणा भएका देश भने जम्मा ६ वटा मात्र छन् । तीमध्ये ४ वटा एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा पर्छन् —भारत, जापान, फिलिपिन्स र दक्षिण कोरिया ।

समयक्रममा अमेरिका र चीनप्रतिको धारणामा आएको परिवर्तन

अधिकांश सर्वेक्षण गरिएका देशहरूमा चीनलाई अमेरिकाभन्दा बढी सकारात्मक रूपमा हेरिनु हालैका वर्षहरूमा देखिएको परिवर्तन हो । यस परिवर्तनको मुख्य कारण दुवै महाशक्तिप्रतिको जनधारणामा आएको उल्टो प्रवृत्ति हो—एकातिर चीनप्रतिको धारणा सुधारिँदै गएको छ भने अर्कोतिर अमेरिकाप्रतिको धारणा कमजोर बन्दै गएको छ ।

उदाहरणका लागि सन् २०२३ मा क्यानडाका ५७ प्रतिशत नागरिकले अमेरिकाप्रति सकारात्मक धारणा राखेका थिए, जबकि चीनप्रति सकारात्मक धारणा राख्नेको संख्या १४ प्रतिशत मात्र थियो । सन् २०२५ मा आइपुग्दा क्यानडेलीहरू अमेरिका र चीन दुवैप्रति समान रूपमा सकारात्मक देखिएका थिए । अहिले भने ४४ प्रतिशत क्यानडेलीले चीनप्रति सकारात्मक धारणा राख्छन्, जबकि अमेरिकाप्रति सकारात्मक धारणा राख्नेको संख्या ३३ प्रतिशतमा झरेको छ ।
यस्तै प्रवृत्ति अन्य धेरै देशहरूमा पनि देखिएको छ ।

ट्रम्प र सी चिनफिङप्रतिको विश्वास

सामान्य रूपमा हेर्दा डोनाल्ड ट्रम्प र सी चिनफिङ दुवैप्रतिको विश्वासको स्तर कम छ । तर सर्वेक्षण गरिएका ३६ देशहरूमध्ये धेरैमा सी चिनफिङप्रतिको धारणा ट्रम्पको तुलनामा बढी सकारात्मक देखिएको छ ।

• सर्वेक्षण गरिएका ३६ देशहरूमध्ये धेरैमा सी चिनफिङप्रतिको धारणा ट्रम्पको तुलनामा बढी सकारात्मक देखिएको छ ।

उदाहरणका लागि युरोपेली देशहरूमा यी दुवै नेताले बहुमतको सकारात्मक समर्थन प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । तर त्यहाँ सी चिनफिङलाई ट्रम्पभन्दा अपेक्षाकृत बढी अनुकूल रूपमा हेरिएको छ । जर्मनी, ग्रीस, इटाली, नेदरल्यान्ड्स, स्पेन, स्विडेन र बेलायतमा सी चिनफिङ ट्रम्पभन्दा दोहोरो अंक -मयगदभि मष्नष्तक) ले अगाडि छन् । यद्यपि सी चिनफिङको सबैभन्दा उच्च सकारात्मक मूल्याङ्कन पनि बेलायतमा मात्र ३७ प्रतिशत पुगेको छ ।

चीनका छिमेकी केही देशहरू—भारत, फिलिपिन्स र जापानमा भने ट्रम्पले सी चिनफिङभन्दा बढी समर्थन प्राप्त गरेका छन् । दक्षिण कोरियामा अहिले यी दुई नेताप्रतिको धारणा लगभग समान देखिए पनि यो गत वर्षको तुलनामा ठूलो परिवर्तन हो । गत वर्ष त्यहाँका करिब ३३ प्रतिशत नागरिकले ट्रम्पप्रति विश्वास व्यक्त गरेका थिए भने सी चिनफिङप्रति विश्वास गर्नेको संख्या केवल १५ प्रतिशत थियो ।

धेरैको धारणा अमेरिकाले आफ्ना नागरिकको स्वतन्त्रताको चीनभन्दा बढी सम्मान गर्छ, तर यो अन्तर घट्दै गएको छ ।

एक दशकभन्दा लामो समयदेखि हामीले मानिसहरूलाई अमेरिकी र चिनियाँ सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छन् कि गर्दैनन् भन्नेबारे प्रश्न गर्दै आएका छौं । हाम्रो तथ्याङ्कले निरन्तर एउटै प्रवृत्ति देखाएको छ—चिनियाँ सरकारको तुलनामा अमेरिकी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको बढी सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको संख्या बढी रहेको छ ।

• धेरै देशहरूमा यससँगै चीनले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको संख्या भने बढेको छ ।

तर अहिले यो अन्तर क्रमशः साँघुरिँदै गएको छ । यसको मुख्य कारण के हो भने सन् २०२१ मा यो प्रश्न अन्तिम पटक सोधिएयता वा सर्वेक्षण गरिएका लगभग सबै देशहरूमा अमेरिकी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको अनुपात उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ ।
उदाहरणका लागि स्विडेनमा सन् २०२१ मा ६१ प्रतिशत मानिसले अमेरिकाले व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने धारणा राखेका थिए । अहिले यो अनुपात घटेर केवल २७ प्रतिशतमा पुगेको छ । क्यानडा, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, नेदरल्यान्ड्स, दक्षिण कोरिया र स्पेनमा पनि २५ प्रतिशत बिन्दु वा त्योभन्दा बढीको गिरावट देखिएको छ ।

धेरै देशहरूमा यससँगै चीनले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको संख्या भने बढेको छ । उदाहरणका लागि अष्ट्रेलियामा अहिले ११ प्रतिशत मानिसले यस्तो धारणा राख्छन्, जुन सन् २०२१ को तुलनामा ६ प्रतिशत बिन्दुले बढी हो ।

• बंगलादेश, इन्डोनेसिया, मलेसिया, थाइल्यान्ड तथा वेस्ट बैंक र पूर्वी जेरुसेलममा अमेरिकाभन्दा चीनले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको बढी सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढी छ ।

यसका कारण यस वर्ष सर्वेक्षण गरिएका ३६ देशहरूमा अहिले अमेरिकी वा चिनियाँ सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छन् भन्ने धारणा राख्नेहरूको संख्या दुवैतर्फ न्यून देखिएको छ । विशेषगरी युरोप र ल्याटिन अमेरिकामा यस्तो प्रवृत्ति बढी स्पष्ट छ ।

उदाहरणका लागि मेक्सिकोमा करिब ३५ प्रतिशत मानिसले चिनियाँ सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्, जबकि अमेरिकी सरकारका बारेमा यस्तो धारणा राख्नेहरूको संख्या २० प्रतिशत मात्र छ । ल्याटिन अमेरिकामा यी धारणाहरू कसरी परिवर्तन भएका छन् भन्ने विषयमा थप जानकारीका लागि …ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिका र चीनप्रतिको धारणा कसरी तुलना गरिन्छ?Ú शीर्षकको अध्ययन हेर्न सकिन्छ ।
केही देशमा अन्तर निकै स्पष्ट देखिन्छ

केही देशहरूमा अमेरिकी र चिनियाँ सरकारप्रतिको धारणा निकै फरक छ ।

इजरायलमा ८० प्रतिशत मानिसले अमेरिकी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्, जबकि चीनका बारेमा यस्तो धारणा राख्नेहरू केवल १५ प्रतिशत छन् ।

जापानमा पनि यस्तै ठूलो अन्तर देखिन्छ । त्यहाँ ६१ प्रतिशत मानिसले अमेरिकाले व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास राख्छन् भने चीनका हकमा यस्तो धारणा राख्नेहरू केवल ६ प्रतिशत छन् ।

तर केही देशहरूमा अवस्था यसको ठीक उल्टो छ । बंगलादेश, इन्डोनेसिया, मलेसिया, थाइल्यान्ड तथा वेस्ट बैंक र पूर्वी जेरुसेलममा अमेरिकाभन्दा चीनले आफ्ना नागरिकहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको बढी सम्मान गर्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरूको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढी छ ।

चिनियाँ र अमेरिकी विदेश नीतिले विश्वमा पार्ने प्रभावबारे जनधारणा

हालका वर्षहरूमा चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका दुवैले मध्यम–आय भएका देशहरूलाई आफ्नो विदेश नीतिको प्रमुख केन्द्र बनाएका छन् । उदाहरणका लागि चीनले ब्राजिल, पेरुलगायत धेरै देशहरूसँग आर्थिक तथा सुरक्षा सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाएको छ । त्यसैगरी सन् २०२५ को अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति (Natjional Security Strategy)ले दक्षिणपूर्वी एसिया, ल्याटिन अमेरिका र मध्यपूर्वमा चीनको बढ्दो आर्थिक प्रभाव तथा निर्यातलाई चुनौती दिनुपर्ने आवश्यकतामाथि विशेष जोड दिएको थियो ।

यही परिवर्तित अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भलाई ध्यानमा राख्दै हामीले ल्याटिन अमेरिका, उप–सहारा अफ्रिका, मध्यपूर्व र एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा रहेका सर्वेक्षणमा सहभागी मध्यम–आय भएका देशहरूमा अमेरिकी र चिनियाँ विदेश नीतिबारे जनधारणा सम्बन्धी थप प्रश्नहरू पनि समावेश गरेका थियौं ।

• दक्षिण अफ्रिकामा ७२ प्रतिशत नागरिकले चीन आफ्नो देशका लागि भरपर्दो साझेदार भएको बताएका छन्, जबकि अमेरिकाका हकमा यस्तो धारणा राख्नेको संख्या ४६ प्रतिशत मात्र छ ।

अमेरिकाको विदेश नीतिप्रति बढी चिन्ता

सर्वेक्षण गरिएका १७ मध्यम–आय भएका देशका नागरिकहरूले चीनको भन्दा अमेरिकाको विदेश नीतिप्रति बढी चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । औसतमा ७५ प्रतिशत उत्तरदाताले अमेरिका अन्य देशहरूको आन्तरिक मामिलामा धेरै वा केही हदसम्म हस्तक्षेप गर्ने देश भएको बताएका छन्, जबकि चीनका हकमा यस्तो धारणा राख्नेको औसत ४५ प्रतिशत मात्र रहेको छ । सर्वेक्षण गरिएका लगभग सबै देशहरूमा चीनको तुलनामा अमेरिकालाई बढी हस्तक्षेपकारी शक्ति मानिएको छ ।
त्यसैगरी यी देशहरूमध्ये धेरैमा चीनलाई अमेरिकाभन्दा बढी भरपर्दो साझेदारका रूपमा हेरिएको छ । साथै, विश्वमा शान्ति र स्थायित्व कायम गर्न चीनले अमेरिकाभन्दा बढी योगदान पु¥याइरहेको छ भन्ने धारणा पनि अपेक्षाकृत बलियो देखिएको छ ।

दक्षिण अफ्रिकाको उदाहरण

दक्षिण अफ्रिकामा ७२ प्रतिशत नागरिकले चीन आफ्नो देशका लागि भरपर्दो साझेदार भएको बताएका छन्, जबकि अमेरिकाका हकमा यस्तो धारणा राख्नेको संख्या ४६ प्रतिशत मात्र छ ।

त्यसैगरी, अन्तर्राष्ट्रिय नीतिगत निर्णयहरू गर्दा चीनले दक्षिण अफ्रिकाजस्ता देशहरूको हितलाई ध्यानमा राख्छ भन्ने विश्वास गर्नेहरू ६४ प्रतिशत छन्, जबकि अमेरिकाबारे यस्तो धारणा राख्नेहरू ४२ प्रतिशत मात्र छन् ।

विश्व शान्ति र स्थायित्वमा चीनले सकारात्मक योगदान दिएको विश्वास गर्ने दक्षिण अफ्रिकीहरूको संख्या पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । सन् २०२३ मा यस्तो धारणा राख्नेको अनुपात ४७ प्रतिशत थियो भने सन् २०२६ मा यो बढेर ६४ प्रतिशत पुगेको छ ।

• दुवै महाशक्तिप्रतिको धारणामा सबैभन्दा ठूलो अन्तर भने एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा देखिन्छ । उदाहरणका लागि पाकिस्तानमा ८४ प्रतिशत मानिसले चीनलाई भरपर्दो साझेदार मान्छन्, जबकि अमेरिकाका हकमा यस्तो धारणा राख्नेहरू केवल ३६ प्रतिशत छन् ।

विभिन्न देशमा फरक–फरक प्रवृत्ति

केही देशहरूमा पछिल्ला केही वर्षयता विश्वमा चीनको भूमिकाबारे जनधारणामा खासै परिवर्तन आएको छैन । तर इन्डोनेसियामा भने अमेरिका र चीन दुवैले विश्व शान्ति तथा स्थायित्वमा योगदान पु¥याउँछन् भन्ने विश्वास गर्नेहरूको अनुपात अघिल्लो सर्वेक्षणको तुलनामा घटेको छ ।

ल्याटिन अमेरिकाका अर्जेन्टिना, ब्राजिल, कोलम्बिया र पेरुमा भने अमेरिका र चीनलाई समान रूपमा भरपर्दो साझेदार मान्नेहरूको अनुपात लगभग बराबर देखिएको छ ।

दुवै महाशक्तिप्रतिको धारणामा सबैभन्दा ठूलो अन्तर भने एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा देखिन्छ । उदाहरणका लागि पाकिस्तानमा ८४ प्रतिशत मानिसले चीनलाई भरपर्दो साझेदार मान्छन्, जबकि अमेरिकाका हकमा यस्तो धारणा राख्नेहरू केवल ३६ प्रतिशत छन् ।

यसको विपरीत फिलिपिन्समा ८१ प्रतिशत नागरिकले अमेरिकालाई भरपर्दो साझेदार मानेका छन्, जबकि चीनलाई भरपर्दो साझेदार ठान्नेहरूको संख्या ४२ प्रतिशत मात्र रहेको छ ।

जुलाई १५, २०२६ को प्यु रिसर्च सेन्टरद्धारा प्रकाशित प्रतिवेदनको नेपाली भावानुवाद